Mediacja jako alternatywna metoda rozwiązywania konfliktów

Alternative Dispute Resolution (ADR) to zbiór metod stanowiących alternatywę dla rozwiązywania sporów poprzez sąd. Te polubowne metody rozwiązywana konfliktów stają się coraz bardziej popularne ze względu na niskie koszty oraz krótszy czas rozwiązywania sporu w porównaniu do postępowań sądowych. Ważne jest również zwrócenie uwagi na fakt, że strony konfliktu angażują się w tworzenie rozwiązania, a nie jak w przypadku postępowania sądowego dochodzi do rozstrzygnięcia sporu przez sędziego.

Do ADR zaliczamy:

  • negocjacje,
  • arbitraż,
  • mediacje,
  • inne (m. in.: Arb-Med, Mini-trial).

Jako, że zagadnienie alternatywnych metod rozwiązywania sporów jest bardzo szerokie w poniższym artykule uwaga zostanie skupiona na mediacji jako przykładzie ADR.

Kodeks Etyki Mediatora definiuje mediację jako "dobrowolne i poufne porozumiewanie się stron znajdujących się w konflikcie w obecności bezstronnej i neutralnej trzeciej osoby - mediatora. Mediacja ma na celu dojście do ugody, która zadowala obie strony."[1] Christopher W. Moore definiuje ją jako "interwencję w negocjacje lub konflikt akceptowalnej trzeciej strony, która ma minimalną możliwość podejmowania decyzji lub w ogóle pozbawiona jest tej możliwości, która towarzyszy zaangażowanym stronom w dobrowolnym zmierzaniu do obustronnie akceptowalnego porozumienia. Dodatkowo, obok rozwiązywania konkretnych problemów, mediacja może ustanawiać lub wzmacniać relacje oparte na wzajemnym zaufaniu i szacunku pomiędzy stronami lub zakańczać relacje w sposób minimalizujący koszty emocjonalne i straty psychiczne."[2] Na podstawie powyższych definicji można stwierdzić, że mediacja to przede wszystkim dobrowolny i poufny proces, w którym osoba trzecia - mediator - jako osoba bezstronna wobec uczestników mediacji oraz neutralna wobec przedmiotu sporu - wspomaga strony w wypracowaniu porozumienia, które będzie korzystne dla wszystkich zainteresowanych. Możemy wyróżnić mediację sądową oraz pozasądowa (umowną).

Zasady mediacji

Żeby zrozumieć ideę mediacji jako metodę rozwiązywania sporów należy zapoznać się z zasadami mediacji.

Można wyróżnić następujące zasady:

  • dobrowolność,
  • poufność,
  • neutralność,
  • bezstronność,
  • fachowość.

Zasada dobrowolności polega na tym, że każdy z uczestników musi wyrazić dobrowolną zgodę na mediację. Jest to naczelna zasada, która została uregulowana w art. 1831§ 1 k.p.c. Mediator nie może wywierać presji na stronach i nakłaniać ich do wyrażenia zgody na mediację. Ma on również obowiązek poinformować strony, że mogą zrezygnować z mediacji w każdym jej etapie, nawet bez podawania przyczyny. Z zasadą dobrowolności wiąże się również kwestia akceptowalności osoby mediatora. Powinien być on zaakceptowany przez uczestników mediacji, dlatego każda ze stron ma możliwość poprosić o zmianę mediatora.

Drugą bardzo ważną zasadą jest poufność. Zarówno mediator, jak i uczestnicy, zobowiązują się do zachowania w tajemnicy informacji poruszanych w trakcie mediacji. Mogą przekazywać osobom trzecim tylko te informacje, które wspólnie ustalą. Zgodnie z art. 259k.p.c. mediator nie może być świadkiem co do faktów, o których dowiedział się w toku mediacji (chyba, że strony zwolnią go z obowiązku zachowania tajemnicy).

Zasada neutralności polega na tym, że mediator nie może narzucać stronom rozwiązań. Wszelkie decyzje należą do uczestników, a rolą mediatora jest jedynie pomóc stronom w osiągnięciu porozumienia poprzez pomoc w przyjrzeniu się zaistniałej sytuacji oraz rozważenie ewentualnych korzyści płynących z proponowanych przez strony rozwiązań, jednakże ostateczna decyzja zawsze należy do uczestników.

Kolejną ważną zasadą jest bezstronność mediatora. Strony w mediacji są traktowane jednakowo i mają takie same prawa. Mediator nie przychyla się do racji żadnej ze stron, nie może być stronniczy oraz musi wystrzegać się oceniania uczestników ze względu na ich pochodzenie, płeć, wiek czy wykształcenie. Jeśli mediator obawia się, że w danej sytuacji może nie być bezstronny, powinien zrezygnować z prowadzenia danego postępowania mediacyjnego.

Fachowość mediatora wiąże się z tym, że powinien on dbać o wysoki poziom swoich kwalifikacji zawodowych, stale pogłębiać i doskonalić swoją wiedzę oraz umiejętności w zakresie prowadzenia mediacji.

Zalety mediacji

Zalety mediacji mogą się różnić w zależności od rodzaju prowadzonej mediacji, jednakże można wskazać pewne uniwersalne korzyści płynące z postępowania mediacyjnego.

Przede wszystkim koszty mediacji są dużo niższe niż koszty postępowań sądowych. Mediacja pozwala również zaoszczędzić czas. Spotkania są ustalane ze stronami tak, aby każdemu uczestnikowi odpowiadał termin. Długość trwania mediacji uzależniona jest wyłącznie od woli stron. Ogromną zaletą mediacji jest jej poufność. Strony mają zapewnione poczucie bezpieczeństwa, nie obawiają się proponować różnych rozwiązań, ponieważ mają świadomość, że dopiero to, co zostanie zawarte w ostatecznym porozumieniu (ugodzie) będzie wiążące. Mediatora obowiązuje, już wcześniej wspomniana, tajemnica zawodowa. Zawarta przed mediatorem oraz zatwierdzona przez sąd ugoda - pisemne porozumienie podpisane przez strony - ma moc wyroku sądowego, dzięki czemu strony mogą uniknąć stresu i emocji związanych z występowaniem w sądzie. W przeciwieństwie do postępowania sądowego, wszelkie decyzje należą do uczestników mediacji a mediator, jako osoba trzecia, ma za zadanie jedynie pomóc stronom przyjrzeć się zaistniałej sytuacji. Jego rolą jest również aktywne słuchanie stron, moderowanie dyskusji stron i udrażnianie kanałów komunikacji, panowanie nad emocjami stron czy wyciszanie negatywnych emocji. Mediacja jest dobrowolna, a jej przebieg zależy od stron, dzięki czemu uczestnicy mają możliwość wyboru mediatora, ustalają zasady i reguły postępowania mediacyjnego oraz mają realny wpływ na treść ugody. Każda ze stron może w każdej chwili zrezygnować z mediacji. W odróżnieniu od postępowania sądowego w mediacji nie ma osób wygranych i przegranych. Podpisanie ugody staje się dla obu stron sukcesem, a wiec dochodzi tutaj do sytuacji win-win. Celem mediacji nie jest ustalenie, kto jest winny, a jedynie rozwiązanie danego konfliktu, dlatego opiera się ona przeważnie na ustaleniach dotyczących przyszłości. Zaletą mediacji jest również to, że spotkania na neutralnym gruncie - a nie jak w przypadku postępowań sądowych na sali rozpraw - dają szansę na pozostanie ze sobą w zgodzie oraz utrzymanie relacji w przyszłości.

Kto może zostać mediatorem sądowym?

Mediatorem sądowym może zostać osoba, która:

  • korzysta w pełni z praw publicznych,
  • ma pełną zdolność do czynności prawnych,
  • ukończyła 26 lat,
  • zna język polski w mowie i piśmie,
  • nie była prawomocnie skazana za umyślne przestępstwo lub umyślne przestępstwo skarbowe,
  • posiada umiejętności i wiedzę w zakresie przeprowadzania postępowania mediacyjnego,

Zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia 20.01.2016r. w sprawie prowadzenia listy stałych mediatorów, osoby ubiegające się o wpis na listę stałych mediatorów prowadzoną przez Prezesa Sądu Okręgowego w danym mieście zobowiązane są do złożenia wniosku o wpis na listę stałych mediatorów. Do wniosku należy dołączyć kopie dokumentów potwierdzających wiedzę i umiejętności w zakresie prowadzenia mediacji - np. opinie ośrodka mediacyjnego, informacje o liczbie przeprowadzonych mediacji, dokumenty poświadczające odbyte szkolenia oraz określające specjalizację.

Każdy z nas może znaleźć się w sytuacji konfliktowej. Nie każdy spór wymaga wkraczania na drogę sądową. Niestety, mimo coraz większego zainteresowania mediacją, nadal wiele osób nie jest przekonanych do tej formy polubownego rozwiązania sporu. Mediacja bez wątpienia jest bardzo ciekawą oraz godną uwagi alternatywną metodą dla postępowania sądowego. Żeby zrozumieć ideę mediacji, należy uświadomić sobie jej zasady oraz zalety płynące z przystąpienia do mediacji.

Literatura cytowana:

[1] Kodeks Etyki Mediatora, Polskie Centrum Mediacji, http://mediator.org.pl/Kodeks_Etyki_Mediatora/86/.

[2] Moore Ch. (2009), Mediacje praktyczne strategie rozwiązywania konfliktów, Wydawnictwo Wolters Kluwer, Warszawa, s. 30.

Literatura i akty prawne:  

  1. Czy tylko sąd rozstrzygnie w sporze? Mediacja i sądownictwo polubowne: informator o alternatywnych sposobach rozwiązywania sporów, red. A. Rękas (2010), Warszawa: Ministerstwo Sprawiedliwości Biuro Ministra.
  2. Kodeks postępowania cywilnego, (Dz.U. 1964 nr 43 poz. 296).
  3. Moore Ch. (2009), Mediacje praktyczne strategie rozwiązywania konfliktów, Warszawa: Wydawnictwo Wolters Kluwer.
  4. Podobas I. (2014), Mediacje i negocjacje w pracy socjalnej, Warszawa: Centrum Rozwoju Zasobów Ludzkich.
  5. Polskie Centrum Mediacji (2006), Kodeks Etyki Mediatora, http://mediator.org.pl/Kodeks_Etyki_Mediatora/86/.
  6. Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 20 stycznia 2016 r. w sprawie prowadzenia listy stałych mediatorów, (Dz.U. 2016 poz. 122).
  7. Społeczna Rada do spraw Alternatywnych Metod Rozwiązywania Konfliktów i Sporów przy Ministrze Sprawiedliwości (2006), Standardy prowadzenia mediacji i postępowania mediatora, https://ms.gov.pl/Data/Files/_public/mediacje/adr1/adr_standardy_mediacji.rtf

Źródła internetowe:

  1. www.kadry.abc.com.pl/artykuly/rozmowa-lepsza-od-sadu-adr-coraz-popularniejsze-w-polsce,57272.html
  2. www.aspektyprawa.pl/alternatywne-sposoby-rozstrzygania-sporow-adr-–-mediacja/
  3. www.wpia.us.edu.pl/informacje-ogolne-osrodek-mediacji
  4. http://fimediacje.pl
  5. www.konsument.gov.pl/pl/porady/rozwiazywanie-sporow/co-to-jest-adr.html
  6. www.katowice.so.gov.pl/1042/strona
  7. http://mediator.org.pl
  8. www.rp.pl/Sedziowie-i-sady/304269981-Mediatorem-sadowym-moze-zostac-kazdy.html#ap-4
  9. www.infor.pl/prawo/nowosci-prawne/728625,Polubowne-metody-rozwiazywania-sporow.html
  10. www.szczecin.so.gov.pl/informacje-dla-kandydatow-na-mediatorow,m,m1,213,274,279
  11. http://mediacjepoznan.com/mediacja-sadowa-i-pozasadowa/

Ukończyła studia I stopnia na kierunku Praca socjalna, obecnie studentka studiów II stopnia na kierunku Nauki o rodzinie. Kontakt: paulina199940@onet. (...)


Pomoc psychologiczna

Studenci i Doktoranci Uniwersytetu Śląskiego mogą korzystać z bezpłatnego wsparcia psychologicznego i poradnictwa w Centrum Obsługi Studenta.

Skontaktuj się ze specjalistami w następujących obszarach:

W celu ustalenia terminu indywidualnej konsultacji psychologicznej prosimy o kontakt drogą elektroniczną lub telefonicznie.