Mgliste urojenia – sens objawu…

Myślenie jest jednym z podstawowych i najbardziej złożonych procesów poznawczych. Pozwala na tworzenie i przetwarzanie informacji, pozwala operować zdobytymi informacjami, by osiągnąć różne cele, pozwala formułować przewidywania dotyczące przyszłości. Procesy myślowe mogą mieć charakter świadomy i nieświadomy, jednak niewątpliwie ułatwiają komunikowanie się. Psychopatologia wyróżnia szereg zaburzeń myślenia, które w pewnych okolicznościach mogą mieścić się w normie psychicznej oraz takie, które są klinicznie diagnostyczne.

Wszelkie nieprawidłowości w funkcjonowaniu tego aparatu poznawczego utrudniają nam wyciąganie wniosków, utrudniają rozwiązywanie problemów. Należące do spektrum zaburzeń treści myślenia urojenia według najprostszej definicji są to fałszywe przekonania pochodzenia chorobowego, to myślenie, które znacznie różni się od normalnego (czyli takiego, które jest podzielane przez większą część społeczności, do której człowiek przynależy). Ważne cechy urojeń skupiają się więc na fałszywości, chorobowym kontekście, niezwykle silnym poczuciu rzeczywistości i oczywistości, niekorygowalności (nie przyjmowaniu argumentów przeczących) oraz indywidualnym i społecznie niedopasowanym charakterze treści urojeń.

Myślenie urojeniowe zazwyczaj przebiega etapami, stopniowo. W pierwszym stadium człowiek ma wątpliwości co do szczerych pobudek innych osób, boi się, że zostanie wykorzystany (A. podejrzliwość). Następnie koncentruje się tylko na wydarzeniach, które utwierdzają go we własnym przekonaniu i potwierdzają jego teorie (B. myślenie projekcyjne). Efektem tego jest duża wrogość i złość kierowana do zewnątrz oraz coraz większa podejrzliwość (C. wrogość). Wreszcie pojawia się moment, w którym wszystkie wątpliwości zostają rozwiane i jednostka rozumie co się stało (D. paranoiczna iluminacja), aby ostatecznie żywić urojenie, które może być w sposób logiczny przez chorego wytłumaczone (E. urojenia).

Klasyfikacja urojeń

Zespoły urojeniowe można sklasyfikować według ich struktury lub tematyki. Kryterium pierwsze określa m.in. długość i trwałość występowania urojeń, sposób uporządkowania, (który może być mniej lub bardziej chaotyczny), czy też pojęciowość lub zmysłowość objawu. Kryterium drugie (tematyki) wynika z treści oraz głównego motywu, który towarzyszy objawowi.

Klasyfikacja urojeń według struktury wyróżnia trzy rodzaje zespołów urojeniowych: paranoję, parafrenię oraz reakcje urojeniowe. Paranoja to zespół urojeniowy trwały, uporządkowany i ściśle pojęciowy, w którym objawy trwają nieustannie kilka lat, są niezmienione i bardzo logiczne. Parafrenia, podobnie jak paranoja ma charakter utrwalony i uporządkowany, jednak struktura ma charakter bardziej zmysłowy tzn. często objawem współwystępującym są omamy. Reakcje urojeniowe są najmniej utrwalonymi i najmniej usystematyzowanymi zespołami urojeniowymi, które często są reakcją na sytuację trudną (np. poczucie zagrożenia, poczucie winy i krzywdy, czy niemożność zrozumienia).

Klasyfikacja urojeń według tematyki jest bardziej rozbudowana i skupiać się może wokół czterech spraw:

  1. Stosunek do ludzi
  • Urojenia odnoszenia (ksobne), w których chory myśli, że znajduje się w centrum świata społecznego i odnosi do siebie wszystkie (niezwiązane w rzeczywistości) działania innych osób;
  • Urojenia prześladowcze, w których osoba jest przekonana, że pada ofiarą jakiegoś szpiegowania, pogróżek, zastraszania itp.;
  • Urojenia pieniacze to urojenia prześladowcze na tle dochodzenia sprawiedliwości;
  • Urojenia grzeszności, w których wszyscy wokół są mniej grzeszni od chorego, którego poczucie winy powoduje, że żąda od otoczenia kary za swoje grzechy;
  1. Stosunek do własnej roli społecznej
  • Urojenia wielkościowe i posłannicze wiążą się z podwyższoną samooceną i przeświadczeniem, że posiada się wielki talent, zdolności, pozycję;
  • Urojenia wynalazcze inaczej twórczościowe, polegają na przeświadczeniu chorego o możliwości stworzenia czegoś nowego, wspaniałego, czegoś co go wysławi, a dla ludzkości będzie wielkim krokiem do przodu;
  • Urojenia nicości (nihilistyczne) są przeciwieństwem urojeń wielkościowych i wiążą się z obniżoną samooceną; to urojenia małej wartości, depresyjne;
  • Urojenia katastroficzne, w których świat, w którym żyje chory ulega zagładzie i zniszczeniu;
  1. Stosunek do życia erotycznego
  • Urojenia miłości, które realizują wyimaginowaną potrzebę bycia kochanym, w których chory jest podmiotem miłości;
  • Urojenia ciąży, które odzwierciedlają pragnienie lub strach posiadania potomstwa;
  • Urojenia „cudownego dziecka”, w których naturalne uczucie (zazwyczaj matki) dumy i pragnienie wspaniałej przyszłości dla dziecka, przeradza się w urojenie wielkościowe przeniesione na dziecko;
  • Urojenia zazdrości, których głównym wątkiem jest niewierność partnera;
  1. Stosunek do własnego ciała
  • Urojenia hipochondryczne wiążą się z fałszywym niepokojem o własne ciało, własny stan zdrowia; osoba jest przekonana, że cierpi na jakąś chorobę.

Urojenia jako objaw innych zaburzeń psychicznych

Urojenia to zaburzenia myślenia, które występować mogą w wielu chorobach psychicznych. Najbardziej wyrazistą charakterystykę kliniczną obecność urojeń stanowi w uporczywych zaburzeniach urojeniowych. Są one mniej rozpowszechnione niż schizofrenia, a ich najczęstszą postacią jest paranoja (przewlekła psychoza). Zespoły urojeniowe to odrębna od schizofrenii grupa zaburzeń psychicznych! Schizofrenię i zespoły urojeniowe łączy zmiana struktury rzeczywistości i świata, jednak w schizofrenii ma ona charakter całościowy, a w zespołach urojeniowych tylko częściowy. Zespoły urojeniowe nie zniekształcają struktury osobowości, tak jak to jest w przypadku schizofrenii (struktura osobowości w zespołach urojeniowych nie ulega dezorganizacji). Urojenia jako objaw mogą też występować w innych chorobach psychicznych, głównie jako objaw uboczny, nieosiowy. W organicznych zaburzeniach psychicznych: otępieniu (jako dodatkowy objaw), w organicznych zaburzeniach urojeniowych (gdzie przyczyną są uszkodzenia ośrodkowego układu nerwowego). Urojenia jako grupa objawów psychotycznych mogą występować także w czasie przyjmowania substancji psychoaktywnych lub wkrótce po tym. Zaburzenia afektywne dwubiegunowe, depresja oraz mania również w swoim obrazie mogą zawierać urojenia. W manii podwyższona samoocena i idee wielkościowe mogą ulegać przekształceniu w urojenia głównie wielkościowe i posłannictwa religijnego. Depresja z objawami psychotycznymi spełnia kryteria ciężkiego epizodu depresji, a ponad to występują urojenia. Autorzy często zastanawiają się także nad wpływem urojeń na akty przemocy, także przestępczość. Wpływ ten nie jest prosty i jednoznaczny. Jedni wskazują, że im poważniejsze przestępstwo, tym silniejszą rolę odgrywają urojenia (Taylor; za: Gierowski, Paprzycki; 2013), inni ujawniają, że objawy urojeniowe nie są czynnikiem ryzyka przemocy w ogóle (Stompe; za: Gierowski, Paprzycki; 2013). Interakcje te mogą być znaczące, jednak przegląd badań wskazuje, że są one niejednoznaczne.

Leczenie i jego wyniki

System urojeniowy, który nie jest związany z żadnym innym zespołem psychopatologicznym, zwalczyć trudno, a rokowania zależą od utrwalenia, usystematyzowania urojeń, od struktury osobowości i sytuacji (trudnej), która przypuszczalnie wywołała objaw. Najmniejsze szanse na wyeliminowanie urojeń i zastąpienie ich rzeczywistym, normalnym widzeniem świata, są wówczas, gdy struktura urojeń jest zwarta, stabilna i stała. Im zespół urojeniowy trwa dłużej, tym silniej się zazwyczaj utrwala, a więc tym trudniej go wyeliminować. Brak też jednej, zweryfikowanej empirycznie metody leczenia. Można wdrożyć leczenie farmakologiczne, głównie neuroleptyki, które obniżają napięcie urojeniowe (do stosowania leków trudno będzie namówić chorego, gdyż może to odebrać jako część urojeniowego spisku) oraz zastosować ewentualną hospitalizację (jeśli chory nie uzna jej za nieuzasadnione pozbawienie wolności i prześladowanie). U osób, u których urojenia są cechą innego zespołu i rozwijają się na tle innego zaburzenia, rokowania są zgodne z prognozą tego zespołu. W zaburzeniach afektywnych urojenia znikają w miarę stabilizacji nastroju, w schizofrenii mogą być skutkiem defektu schizofrenicznego, w zaburzeniach psychoorganicznych cofają wraz z innymi objawami.

Istotnym elementem wysuwającym się na pierwszy plan jest przede wszystkim zdobycie zaufania chorego i zrozumienie jego świata, gdyż akceptacja i zainteresowanie pozwoli wniknąć w strukturę i genezę choroby, co niewątpliwie ułatwi leczenie.

Bibliografia:

  1. Klasyfikacja zaburzeń psychicznych i zaburzeń zachowania ICD- 10. Opisy kliniczne i wskazówki diagnostyczne (2000). Kraków- Warszawa: Uniwersyteckie wydawnictwo Medyczne VESALIUS
  2. Psychopatologia ogólna; w: Cierpiałkowska L. (2007); Psychopatologia; Warszwa: Scholar
  3. Psychopatologia ogólna- objawy i zespoły zaburzeń psychicznych; w: Bilikiewicz A. (1998); Psychiatria; Warszawa: wydawnictwo lekarskie PZWL
  4. Zaburzenia urojeniowe- paranoja; w: Carson C. C; Butcher J. N; Mineka S. (2003); Psychologia zaburzeń vol. 2. Człowiek we współczesnym świecie. Gdańsk: GWP
  5. Zespoły urojeniowe; w: Kępiński A. (2001); Schizofrenia; Kraków: wydawnictwo literackie
  6. Zaburzenia urojeniowe, paranoja; w: Gierowski J. K.; Paprzycki L. K. (2013); Niepoczytalność i psychiatryczne środki zabezpieczające. Zagadnienia prawno- materialne, procesowe, psychiatryczne i psychologiczne. Warszawa: wydawnictwo C. H. Beck

​​

Materiał powstał w ramach realizacji projektu „Co Nas Spina? - Kampania na rzecz ochrony zdrowia psychicznego” (III edycja) dotowanego przez Zarząd Województwa Śląskiego.

Więcej informacji o kampanii na stronie: www.wiecjestem.us.edu.pl/co-nas-spina

 

ORGANIZATORZY KAMPANII:

REDAKTOR DZIAŁU 'MAM PROBLEM' Kontakt: wfriedrich@us.edu.pl Studia: absolwentka Uniwersytetu Śląskiego w katowicach, kierunku psychologia; specjalizacja: psychologia kliniczna i psychologia sądowa; Studentka prawa III rok. Uniwersytet Śląski Doświadczenie (działalność w organizacjach, praktyki, wolontariat): Staż i praktyki studenckie w ramach Programu ERASMUS na University of Barcelona Wydział Psychologii Ogólnej. Wolontariat w Ośrodku Interwencji Kryzysowej MOPS w Katowicach Wolontariat w Ośrodku Leczenia Uzależnień AZTiRO w Katowicach Wolontariusz podczas XXXIV Zjazdu Polskiego Towarzystwa Psychologicznego Opiekun, wolontariusz w projekcie TAMGRAM Kurs wychowawcy placówek i ośrodków dydaktycznych Liczne kursy, szkolenia w zakresie psychologii, języka migowego i in. (...)


Pomoc psychologiczna

Studenci i Doktoranci Uniwersytetu Śląskiego mogą korzystać z bezpłatnego wsparcia psychologicznego i poradnictwa w Centrum Obsługi Studenta.

Skontaktuj się ze specjalistami w następujących obszarach:

W celu ustalenia terminu indywidualnej konsultacji psychologicznej prosimy o kontakt drogą elektroniczną lub telefonicznie.