Przemoc w rodzinie

Jedna z największych i najstraszniejszych plag, które współcześnie nękają ludzkość. Plaga, która staje się najczęstszą przyczyną zgonów kobiet. Plaga, która jak śmierć, czyni nas wszystkich równymi. Dotyczy każdego, bez względu na status materialny czy wykształcenie. To przemoc…

Skąd ta trudność?

Trudno o niej mówić, a co dopiero wtedy, gdy dotyka nas ona bezpośrednio. Co więcej, czasami nie jesteśmy świadomi, że jest ona obecna w naszym życiu. Jeszcze trudniej mówić, gdy sprawcami są nasi najbliżsi. A do tego jeszcze przekonanie, że nie wolno wtrącać się w czyjeś sprawy, że widocznie to komuś odpowiada, że na to sobie zasłużył…

To właśnie w miejscu, gdzie powinniśmy czuć się bezpiecznie, dochodzi do wielu nadużyć. Ostoja, jaką jest dom, staje się piekłem, które rozgrywa się za zamkniętymi drzwiami. Osoby, które miały nas kochać, ranią, zamiast wsparcia, mnożą się na naszej duszy i ciele rany i razy. Jesteśmy coraz bogatsi w te negatywne doświadczenia i nagle już nam wszystko obojętnieje, wszak na nic nie mamy wpływu, nikt nie reaguje na wołanie o pomoc, znajomi odwracają się od nas i jesteśmy sami, zupełnie sami... Ale to tylko złudzenie. Razem możemy pokonać przemoc!

Statystyki…

Z danych przedstawionych przez Policję, wynika iż w 2012 roku w Polsce najczęściej przemocy doświadczały kobiety i dzieci, odpowiednio około 50 tysięcy i 19 tysięcy. Mężczyźni doświadczający przemocy natomiast stanowili 7 tysięcy. Rada Europy wskazuje, że około 45% wszystkich kobiet doświadcza jakiegoś rodzaju przemocy, z kolei 20% z nich jest ofiarami przemocy domowej…

Aby poznać przeciwnika…

Najczęściej przemoc definiuje się jako zamierzone i wykorzystujące przewagę sił działanie, bądź też zaniechanie, skierowane ku członkowi rodziny. Przyczynia się ono do powodowania szkód, a także cierpienia. Ponadto owo działanie narusza godność i prawa jednostki.

To bardzo trudna definicja, której nie muszą rozumieć wszyscy. Dlatego też skłaniam się ku alternatywie. Przemoc jest wtedy, gdy ktoś traktuje Cię w sposób, który sprawia ci przykrość, gdy ktoś obraża cię i wyzywa. Gdy bije i szarpie, kiedy zmusza cię do czegoś, czego zrobić nie chcesz. Kiedy grozi ci i zabrania kontaktów z innymi ludźmi, ale także wtedy, gdy ośmiesza cię w towarzystwie innych. Kiedy zabiera ci pieniądze, lub też zmusza do aktywności seksualnej. To też wtedy, kiedy ktoś czyta Twoje listy albo zabiera Ci pożywienie, ale także wtedy, gdy nie uzyskujesz pomocy, kiedy jej naprawdę potrzebujesz.

Może być gorąca lub chłodna…

Przemoc gorąca sprowadza się do gwałtownych wybuchów uczuć, które były wcześniej tłumione, a stąd już tylko krok do aktów agresji. Przyczyny trudnych emocji, które pojawiają się u sprawcy, często dotyczą nie tylko relacji z rodziną, ale również emocji doświadczanych na różnych polach – w tym zawodowym czy społecznym. W domu czując się bezpiecznie, pozwala sobie na odreagowanie emocji (z którymi sobie nie radzi) na swoich najbliższych. Przekonanie o swojej bezkarności a także bezradności ofiary sprawia, że do zachowań tych dochodzi coraz częściej. Przemoc chłodna z kolei może przejawiać się poprzez rygorystyczne wychowanie, czy też traktowanie najbliższych w sposób autorytarny. Sprawca zawsze jest w stanie znaleźć realistyczne usprawiedliwienie dla swoich czynów.

O formach przemocy raz jeszcze

Niby każdy to wiedzieć powinien, ale gdyby się komuś zapomniało, przypominam. Przemoc fizyczna obejmuje nie tylko uszkodzenia ciała, ale również ryzyko ich powstania. Ta forma przemocy należy do najbardziej widocznych. Zalicza się do niej takie zachowania, jak: szarpanie, uderzanie, przypalanie papierosami, szturchanie, szczypanie, uderzanie, krępowanie ciała. Przemoc psychiczna natomiast jest najtrudniejsza do udowodnienia. Zawiera się w groźbach i przymusie. Obejmuje ignorowanie potrzeb, nieliczenie się  z czyimś zdaniem, krytykowanie, poniżanie, upokarzanie, szantażowanie. To ona toruje drogę przemocy fizycznej. O przemocy materialnej mówimy wtedy, gdy ktoś celowo niszczy czyjąś własność, odbiera zarobione pieniądze, kradnie, czyta czyjeś listy lub też, gdy używa bądź zabiera rzeczy bez pozwolenia albo gdy sprzedaje czyjeś rzeczy bez zgody ich właściciela.

Jedną z najczęściej ukrywanych form przemocy jest przemoc seksualna. Polega ona na zmuszaniu do aktywności seksualnej osób, które nie wyrażają na nią zgody. Agresor traktuje swoją ofiarę w sposób przedmiotowy, w celu zaspokojenia własnych potrzeb. Zalicza się do niej nie tylko gwałt, ale również wymuszanie pożycia, przymuszanie do niechcianych praktyk seksualnych, oglądania pornografii. I już ostatnia, o której najczęściej zapominamy, a mianowicie zaniedbanie. Mówi nam ono o naruszeniu obowiązku do opieki ze strony najbliższych osób. To najczęstsza forma przemocy stosowana przez rodziców wobec dzieci. To nie tylko niezaspokojenie potrzeb fizjologicznych, ale także tych związanych z ubiorem, schronieniem, nieudzieleniem pomocy w chorobie, ale także uniemożliwianie korzystanie z takich miejsc, jak kuchnia czy łazienka. Ta forma przemocy dotyka również ludzi starszych, nad którymi w ten sposób znęcają się ich dzieci.

Lęk i bezradność, czyli skutki przemocy

Stwierdzenie na poziomie świadomym, iż jest się bezradnym, sprawia, że na poziomie nieświadomym zaczynamy zachowywać się bezradnie. Ponadto bezradność może objawiać się zmianami w sposobie poruszania, ruchy są sztywne, brak im koordynacji; zachowanie staje się zdezorientowane.

Jak do tego doszło?

Zaczyna się zwyczajnie, ot tak po prostu, bo osoby stosujące przemoc wyglądają na pozór normalnie, a nawet tak się zachowują. Na początku myślisz, że on się stara, że tak bardzo Cię kocha, że próbuje sobie Ciebie zawłaszczyć. To takie słodkie, jest Twoim romantycznym opiekunem, czujesz się bezpiecznie. Zaprasza Cię, wśród znajomych jest miły i szarmancki, czasami tylko rzuca jakąś sarkastyczną uwagę pod Twoim adresem, ale to nic, pewnie ma takie poczucie humoru. Następnym razem doprowadza Cię do łez, już niekoniecznie gdzieś wychodzicie, bo tak jest lepiej, po co nam inni, kiedy mamy siebie. Kiedy chcesz o czymś decydować, słuchasz wyzwisk, a zaraz potem nie możesz uwierzyć, co się stało – uderzył Cię. Tego się zapewne nie spodziewałaś. Ale on jest przecież bez skazy, kryjesz go, nikomu nie chwalisz się tym, co Cię spotkało. Pewnie miał gorszy dzień i to wszystko. Ale to nie wszystko, bo takie incydenty zdarzają się co raz częściej…

Ofiara staje się niewolnikiem, stopniowo zostaje uwiedziona. W pierwszym etapie związku za pomocą bezwzględnej kontroli partnerki dochodzi do jej zniewolenia. Jednak posłuszeństwo nie wystarcza, kat domaga się dowodów miłości przez rezygnację z kontaktów z innymi ludźmi. Aby sprawować całkowitą kontrolę, kat za pomocą powtarzających się urazów psychicznych wywołuje w ofierze przerażenie, bezradność; niszczy ją jako autonomiczną jednostkę. Bazując na lęku ofiary, sprawca staje się wszechmocny. Osiąga to poprzez nagłe wybuchy wściekłości, drobiazgowe reguły czy też kontrolowanie ofiary oraz jej funkcji życiowych. Drobiazgowe reguły ustanawiane przez kata mają na celu zniszczenie autonomii jednostki.

Dlaczego osoba doznająca przemocy nie zostawia sprawcy

Jest wiele powodów… Po pierwsze kobieta współuzależnia się od oprawcy. Najczęściej dochodzi do tego podczas istnienia jednej z faz – pojednania, kiedy to kat jest miły dla ofiary i za pomocą chwilowych pojednań stara się przekonać ją do siebie deklaracjami miłości i obietnicami bez pokrycia. Te magiczne chwile sprawiają, że ofiara zapomina o wszystkim, co było złe. Warto pamiętać, że niejednokrotnie osoba doznająca przemocy jest uzależniona od sprawcy materialnie, co skutecznie uniemożliwia ucieczkę. Groźby pod adresem dzieci czy rodziny ofiary również odwodzą od takiego pomysłu. A jeśli jeszcze dodamy do tego bezradność i zniszczoną autonomię, zaczynamy rozumieć…

Dzieci a przemoc

 Dorastanie w rodzinie, w której stosowana jest przemoc wpływa na zaburzenia w takich sferach funkcjonowania dziecka, jak: regulacja emocjonalna, więź, poczucie ja, relacje z rówieśnikami. Ponadto dzieci te mają niższą odporność psychiczną, co sprawia, że w sytuacjach, z którymi sobie nie radzą, chętniej sięgają po zachowania agresywne czy destruktywne. Zachowania te pojawiają się również w ich życiu dorosłym, bo przemoc, naprawdę rodzi przemoc. W dorastaniu dzieciom tym towarzyszy strach i niepokój. To sobie przypisują winę za doświadczaną przemoc. Dzięki obwinianiu siebie, dziecko potrafi ocalić przywiązanie do rodziców. Nie rozumiejąc dlaczego rodzic jest raz dobry a raz zły, u dzieci rozwija się przywiązanie do raniących ich rodziców. Za jego cenę są skłonne ponieść najwyższą ofiarę – utratę siebie. Trudno jest im pozyskiwać nowych kolegów i koleżanki, ponieważ nie potrafią już zaufać. Życie w ciągłym stresie może doprowadzić do zaburzeń mowy, na przykład jąkania się. Brak odpowiedniej stymulacji ze strony rodziców, prowadzi do opóźnienia rozwoju dziecka bądź do wystąpienia nieprawidłowości rozwojowych. Dolegliwości somatyczne urazy fizyczne, brak apetytu… Można wymieniać bez końca…

Dzięki obserwacji zachowań przemocowych w rodzinie dzieci uczą się, że przemoc to jedyny sposób na rozwiązywanie problemów. Czują, że nie są w stanie zmienić sytuacji, w której się znalazły, a rodzice pozbawiają je dzieciństwa, każąc im zbyt szybko dorosnąć. Do tego dochodzą kłopoty w szkole wynikające z zaniedbania rodzicielskiego i przejmujący smutek, które mogą skłaniać do prób samobójczych. Naturalna ciekawość dziecka jest hamowana przez lęk, a to sprawia, że coraz trudniej jest im bronić samych siebie. Nieprzewidywalność przemocy czyni dzieci bezsilnymi, dlatego też w sytuacji zagrożenia, kiedy nie może uciec, decyduje się na automatyczne posłuszeństwo. Co ciekawe, często dzieci idealizują agresywnego rodzica, a całą swoją nienawiść kierują na obojętnego rodzica.

Duże dzieci…

W bliskich związkach poszukują one opieki i troski, jednocześnie obawiają się porzucenia. Jednak gdy idealizowany partner zawiedzie, nie spełniając nierealistycznych oczekiwań, dorosłym z rodzin przemocowych zaczynają przenikać do świadomości wspomnienia z przeszłości. Do tego istnieje duże ryzyko, że kobiety z takich rodzin częściej będą stawały się ofiarami przemocy w życiu dorosłym, bądź też dokonywały samookaleczeń. Mężczyźni z kolei częściej mogą dopuszczać się zachowań agresywnych…

A teraz przyszła kolej na Ciebie…

Każdy z nas był już kiedyś świadkiem przemocy. W szkole, tramwaju, sklepie, na przystanku, w bloku, na boisku…. Jak zareagowałeś, kiedy matka katowała swoją córkę na ulicy? Co zrobiłeś po strasznej kłótni sąsiedzkiej? Czy kiedykolwiek zapytałeś koleżankę, skąd ma tyle siniaków? Pamiętaj, nie reagując na przemoc, dajesz jej przyzwolenie. Zastanów się, czy chcesz ją popierać….

Bibliografia:

  1. Brehat C. (2012) Kochałam manipulatora, Warszawa: Wydawnictwo Świat Książki
  2. Elliott J., Place M., (2000) Dzieci i młodzież w kłopocie. Poradnik nie tylko dla psychologów. Warszawa: Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne
  3. Frederick A., Levine P.A. (2013) Obudźcie tygrysa. Leczenie traumy. Warszawa: Wydawnictwo Czarna Owca
  4. Herman J.L. (2002) Przemoc. Uraz psychiczny i powrót do równowagi, Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne
  5. Herzberger S. D. (2002) Przemoc domowa. Perspektywa psychologii społecznej, Warszawa: Wydawnictwo PARPA
  6. Jaszczak-Kuźmińska D., Michalska K., (2009) Przemoc w rodzinie, Warszawa: Wydawnictwo edukacyjne PARPAMEDIA
  7. Kłębicka H. (2011) Konwencja Rady Europy w sprawie zapobiegania i zwalczania przemocy wobec kobiet i przemocy domowej jako nowy instrument w polityce prewencyjnej http://www.niebieskalinia.pl/pismo/wydania/dostepne-artykuly/4658-konwencja-rady-europy-w-sprawie-zapobiegania-i-zwalczania-przemocy-wobec-kobiet-i-przemocy-domowej-jako-nowy-instrument-w-polityce-prewencyjnej
  8. Ogólnopolskie Pogotowie dla Ofiar Przemocy w Rodzinie, (2002) Przemoc w rodzinie. Poradnik dla ofiar przemocy w rodzinie, Warszawa: Instytut Psychologii Zdrowia
  9. Stowarzyszenie na Rzecz Przeciwdziałania Przemocy w Rodzinie NIEBIESKA LINIA. ORG (2005) Wyprawa PoMoc. Poradnik dla osób doznających przemocy w rodzinie, Warszawa: Stowarzyszenie na Rzecz Przeciwdziałania Przemocy w Rodzinie NIEBIESKA LINIA. ORG
  10. http://www.statystyka.policja.pl/portal/st/944/50863/Przemoc_w_rodzinie.html

Kontakt e-mail: magdalena.sitko.dominik@gmail. (...)


Pomoc psychologiczna

Studenci i Doktoranci Uniwersytetu Śląskiego mogą korzystać z bezpłatnego wsparcia psychologicznego i poradnictwa w Centrum Obsługi Studenta.

Skontaktuj się ze specjalistami w następujących obszarach:

W celu ustalenia terminu indywidualnej konsultacji psychologicznej prosimy o kontakt drogą elektroniczną lub telefonicznie.