Słów kilka o traumie…

Z racji tego, że coraz częściej można usłyszeć o traumatycznej randce czy szpilkach, należy się zastanowić, czym właściwie jest ta cała trauma. Nadużywanie tego słowa bowiem urasta już niemal do granic absurdu…

Aby zrozumieć...

Brak precyzyjnej i uniwersalnej definicji traumy sprawia, że musimy wyruszyć w podróż i to naprawdę daleką, aby zrozumieć czym ona jest. Uznaje się, że trauma, przynajmniej jeżeli chodzi o pojęcie, narodziła się w Grecji i oznaczała ranę. Na naszym rodzimym gruncie mówi się o urazie psychicznym. Tak naprawdę, mianem traumy określamy stan psychiczny bądź też fizyczny występujący pod wpływem wydarzenia określanego traumatycznym, w którym to zagrażające naszemu zdrowiu i życiu czynniki zewnętrzne pod postacią ludzi lub też zjawisk naturalnych doprowadzają do głębokich zmian w naszym funkcjonowaniu. Ponadto wydarzenie traumatyzujące winno wykraczać poza ludzkie doświadczenie, a przy okazji być bolesne dla każdego. Jeżeli jeszcze dodamy do tego, iż powinniśmy stwierdzić o tym na poziomie świadomym, to już powoli zaczynamy się gubić w niejasności… Podczas dalszych poszukiwań możemy natknąć się na stwierdzenia, że mianem traumy winno się określać samo zdarzenie a nie reakcję na owo wydarzenie. Poza tym doświadczenie to musi wykraczać poza nasze wewnętrzne zasoby. Ponadto do mówienia o wydarzeniu traumatycznym wystarcza subiektywna ocena osoby w nim uczestniczącej, konfrontuje nas ono bowiem z takimi uczuciami, jak: strach czy bezradność. W innych źródłach czytamy, że o tym, czy dane wydarzenie było traumatyczne, decyduje nasze ciało, a ściślej jego reakcje. Jak sami mogliście się przekonać, definicja jest niejasna…

W stronę obrazu…

Skoro nie można czegoś zdefiniować, to może warto sięgnąć po jakieś porównanie. I tak w gąszczu informacji w Internecie można czasami znaleźć coś wartościowego. Zenon Mazurczak porównuje ją do bierek. Trudno się z tym nie zgodzić. Oddaje chaos, dezintegrację, ale również sposób jak sobie z ową traumą poradzić. Nie można bowiem pozbierać bezmyślnie wszystkich elementów. Trauma wymaga od nas precyzji, skupienia, namysłu, a przede wszystkim zindywidualizowanego podejścia, bowiem bez względu na podobieństwo przyczyn wydarzenia traumatycznego, każda trauma jest inna.

Rodzaje traum

Traumy możemy podzielić na typ I traumy, dotyczący wydarzeń jednorazowych, typ II traumy, czyli wielokrotnego powtarzania się doświadczenia traumatycznego, przy czym można wyodrębnić poszczególne wydarzenia powodujące uraz oraz typ III traumy, który dotyczy urazów wielokrotnie doświadczanych od dzieciństwa, trwające przez dłuższy okres czasu. Poza tym wyróżniamy klęski żywiołowe, masową przemoc interpersonalną, katastrofy komunikacyjne, pożary, wypadki samochodowe, gwałty i napaści na tle seksualnym, napaści fizyczne, pobicie przez partnera, tortury, wojnę, przemoc wobec dzieci, a ponadto ekspozycję na traumę personelu ratowniczego. Jeżeli sięgniemy do innych źródeł, to do wydarzeń traumatycznych należy zaliczyć niesprzyjające warunki podczas porodu, śmierć lub utratę bliskich osób, choroby (w tym gorączkę), zatrucia, czy też wypadki i inne urazy fizyczne. Ponadto wszystkie rodzaje przemocy, bądź też bycie jej świadkiem, procedury medyczne a także dentystyczne, wszelkie operacje, poddawanie się narkozie a nawet jakiemukolwiek unieruchomieniu za pomocą gipsu czy szyn. Należy raz jeszcze podkreślić, że wystarczy być świadkiem, czyli nie istnieje konieczność, aby uczestniczyć w owym zdarzeniu, aby wystąpiła trauma! I jeszcze jedno, wydarzenie traumatyczne może się wydawać nam prozaiczne, jak na przykład upadek z drabiny podczas zbierania jabłek, jednak ważne stają się wtedy emocje, czy doświadczyliśmy strachu i bezradności, czy też byliśmy przerażeni. Jeżeli tak, mamy pełne prawo do mówienia o traumie.

Dlaczego trauma traumie nie równa?

A to dlatego, że każdy z nas jest inny i tym samym wyjątkowy. Jednym z czynników jest charakter doświadczanego wydarzenia, a więc czy jest ono jednorazowe czy też powtarza się, liczy się również czas jego trwania, a także zależy od tego jakie jest to wydarzenie. Wiele zależy także od sytuacji życiowej, w jakiej aktualnie się znajdujemy. Od tego, czy w trakcie wystąpienia wydarzenia traumatycznego byliśmy przemęczeni, żyliśmy w ciągłym stresie, byliśmy niedożywieni czy otrzymujemy wsparcie od bliskich nam osób. Dużo zależy od naszej fizyczności, czyli od wieku (na wystąpienie traumy bardziej narażone są osoby młode i starsze), płci (wyższe ryzyko występuje wśród kobiet) czy też mniejszej bądź większej odporności fizycznej. Ważne są nasze zdolności, sposób w jaki nauczyliśmy się sobie radzić w trudnych sytuacjach oraz od tego jak skuteczne były owe próby. Nie możemy zapomnieć o naszych zasobach wewnętrznych, jak i zewnętrznych. Oczywiście wewnętrzne odnoszą się do zdobytego przez nas doświadczenia, nastawienia do świata czy instynktownych reakcji, zewnętrznymi zasobami z kolei może być po prostu wszystko, co sprawia, że czujemy się bezpieczni, czyli kocyk, amulet, ważna dla nas osoba czy po prostu dom. Do innych czynników zalicza się również rasę, bowiem okazuje się, że najbardziej narażeni na traumę są Afroamerykanie i Latynosi, a także niski status socjoekonomiczny. Ważne jest wcześniejsze występowanie zaburzeń psychicznych, historia psychopatologii w rodzinie a nawet określone predyspozycje genetyczne.

Jak ją rozpoznać?

Jeżeli dotrwaliście do tego momentu artykułu, to pewnie zorientowaliście się, że może być naprawdę trudno… A z jakiego powodu? Bo każdy człowiek może reagować na nią inaczej. Nadmierne pobudzenie może przejawiać się poprzez przyspieszone tętno, problemy z oddychaniem, czy też nieprzyjemnym napięciem mięśni. Naturalne jest również występowanie natłoku myśli i lęku. Możliwe jest również uczucie oddzielenia od siebie, nierealności świata. Występująca bezradność wiąże się z zamarciem. Wystąpienie traumatycznego zdarzenia sprawia, że pojawia się ponadto nadmierna czujność, swoiste wyczulenie na możliwość pojawienia się ponownego zagrożenia. Bez udziału woli mogą pojawiać się natrętne myśli, obrazy, czy też koszmary senne. Osoba taka może być nadpobudliwa, jak i miewać zmienne nastroje, lub też prezentować nadmierne reakcje emocjonalne. Na porządku dziennym mogą występować napady paniki czy lęku. Osoba może być nadwrażliwa na bodźce, znamienne jest unikanie określonych sytuacji, zwłaszcza przypominających bądź też symbolizujących wydarzenie traumatyczne. Poczucie bezradności, zakłopotania czy poniżenia również mogą towarzyszyć po traumatycznym zdarzeniu. Zmieniona zostaje aktywność seksualna, zdolność do przeżywania emocji, mogą wystąpić zaburzenia pamięci. Niejednokrotnie upośledzona zostaje zdolność do opiekowania się bliskimi, a także radzenia sobie ze stresem. Lęk przed śmiercią czy chorobą psychiczną również jest znamiennym objawem przeżytej traumy. Reakcje emocjonalne mogą być stłumione, a osoba może przejawiać zmęczenie czy też niezdolność do podejmowania decyzji. Często zdarza się, że wśród osób, które doświadczyły traumy mogą rozwinąć się choroby psychosomatyczne a także problemy z odpornością. Depresyjny nastrój, zmniejszone zainteresowanie aktywnością czy też częsty płacz nie są zjawiskiem marginalnym, u dzieci z kolei mogą wystąpić objawy regresyjne. Jak możemy zaobserwować, jest to cały wachlarz najróżniejszych zachowań, emocji czy stanów. Najczęściej ze sobą współwystępują, ale nie jest to warunek konieczny. Oczywiście u podłoża tych objawów mogą tkwić różne przyczyny. To co je wyróżnia to stałość objawów traumy, ich zmienność, bądź też pozostawanie w stanie uśpienia. Ważne jednak żeby pamiętać, że z czasem mogą się nie łączyć z traumatyzującym wydarzeniem. Kolejną trudnością jest fakt, że wraz z upływem czasu od wystąpienia traumatycznego zdarzenia objawy traumy mogą ulegać zmianie.

Teraz zapewne możecie odpowiedzieć sobie sami: szpilki nie mogą być traumatyczne, trauma jest znacznie bardziej skomplikowana, dlatego zachęcam do pochylenia się nad jej tajemnicą.

Bibliografia:

  1. Badura-Madej W. (1999) Traumatyczne wydarzenia życiowe: diagnoza i interwencja kryzysowa. [w:] Badura-Madej W. Wybrane zagadnienia interwencji kryzysowej: poradnik dla pracowników socjalnych. Katowice: „Śląsk”
  2. Briere J., Scott C. (2010), Podstawy terapii traumy. Diagnoza i metody terapeutyczne. Wydawnictwo: Instytut Psychologii Zdrowia. Polskie Towarzystwo Psychologiczne.
  3. Frederick A., Levine P. A. (2013), Obudźcie tygrysa. Leczenie traumy. Wydawnictwo: Czarna Owca
  4. Lis-Turlejska M. (2002), Stres traumatyczny. Występowanie. Następstwa. Terapia. Warszawa: Wydawnictwo Akademickie „Żak”
  5. Mazurczak Z. (2013), Trauma jest jak… http://terapiatraumy.pl/2013/06/29/trauma-jest-jak/
  6. Popiel A., Pragłowska E. (2009), Psychopatologia reakcji na traumatyczne wydarzenia. [w:] Kaczmarek M., Strelau J., Zawadzki B. Konsekwencje psychiczne traumy. Uwarunkowania i terapia. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe SCHOLAR

Kontakt e-mail: magdalena.sitko.dominik@gmail. (...)


Pomoc psychologiczna

Studenci i Doktoranci Uniwersytetu Śląskiego mogą korzystać z bezpłatnego wsparcia psychologicznego i poradnictwa w Centrum Obsługi Studenta.

Skontaktuj się ze specjalistami w następujących obszarach:

W celu ustalenia terminu indywidualnej konsultacji psychologicznej prosimy o kontakt drogą elektroniczną lub telefonicznie.