Być jak Forrest Gump, czyli kilka słów o zespole sawanta

Posługuje się 11 językami, jest rekordzistą Europy w recytowaniu liczby pi, potrafi wykonywać skomplikowane obliczenia, podając wynik z dokładnością do 30 miejsc po przecinku. Każdej cyfrze przypisuje kolor lub kształt. Mowa o Danielu Tammecie, który oprócz tego, że jest geniuszem, cierpi na epilepsję oraz zespół Aspergera.

Przytoczyłam wyżej przykład Daniela, ponieważ opierając się na jego postaci, bardzo łatwo wyjaśnić, kim jest osoba z syndromem (zespołem) sawanta. To nikt inny jak geniusz, który jest jednocześnie upośledzony.

Początki sawantyzmu

Jako pierwszy, przypadki tego syndromu opisał w 1789 Benjamin Rush. Oparł się na badaniach nad Thomasem Fullerem, który mimo nikłych zdolności matematycznych, potrafił w pamięci obliczyć, ile sekund przeżył człowiek w ciągu 70 lat, 17 dni i 12 godzin.

Podobnymi przypadkami zajął się również Jon Langdon-Down (odkrywca zespołu Downa). Opisał on 10 przypadków zespołu sawanta. Dokonał tego poprzez obserwację głównie swoich pacjentów ze szpitala psychiatrycznego w Londynie. Także Down był autorem prowokacyjnego określenia „idiota- sawant” (dziś już zapomnianego i nieużywanego), które dotyczyło osób o ilorazie inteligencji niższym niż 25, ale jednocześnie dysponujących nieprzeciętnymi zdolnościami umysłowymi. Ponadto każdy obarczony tym syndromem odznacza się znakomitą pamięcią.

Kilka faktów

Do dnia dzisiejszego zostało opisanych około 100 przypadków tego zjawiska. Pozwala to na scharakteryzowanie profilu osób cierpiących na sawantyzm. Cechą tych niezwykłych ludzi jest iloraz inteligencji w granicach od 40 do 70, choć i często ich IQ przekracza 114. Najczęściej syndrom kojarzony jest z autyzmem (1 przypadek na 10) lub z niedorozwojem umysłowym (1 na 2 tys. przypadków). Ponadto, wśród tych nietypowych geniuszy znajduje się decydująca liczba mężczyzn, bo aż 75% wszystkich przypadków. Kobiety stanowią zaledwie czwartą część ogółu.

Skąd jednak biorą się ich, chciałoby się powiedzieć, nadprzyrodzone zdolności? Otóż najczęściej są wynikiem bezlitosnej genetyki, a więc mają charakter wrodzony. Istnieją też przypadki, kiedy zespół ten objawia się jako efekt uszkodzenia lub choroby mózgu. Najrzadziej, choć odnotowano i taką możliwość, występuje sawantyzm u osób zupełnie zdrowych, ale które popadły w stan pewnego otępienia umysłowego.

Zdolności sawantów związane są przede wszystkim z aktywnością prawej półkuli mózgowej odpowiedzialnej za myślenie abstrakcyjne, artystyczne, a co za tym idzie mają szczególne zdolności wizualne i motoryczne. Zdarzają się i tacy, którzy wykazują niezwykłe zdolności językowe (jak wspomniany Daniel Tammet), choć takie możliwości należą do rzadkości. Najczęściej pojawiają się zdolności muzyczne i rachunkowe lub takie, które wiążą się z precyzyjnym odmierzaniem czasu.

Wzmożona aktywność prawej półkuli nie jest jednak przypadkowa. Uszkodzenie lewej półkuli mózgowej pobudza prawą do aktywności kompensującej utracone funkcje. Przeprowadzono także badanie na 17 osobach z autyzmem, które wykazało, że u 15 z nich doszło do uszkodzenia lewej półkuli, a 4 miało cechy sawantów. Rozwój lewej półkuli płodu trwa ponadto dłużej niż prawej, a obecność testosteronu może ten rozwój dodatkowo zakłócić. To wyjaśnia, dlaczego więcej przypadków sawantyzm zostaje odnotowanych w środowisku męskim.

Warto także wspomnieć, o innym odkryciu na terenie badań nad sawantyzmem. Okazuje się, że osoby z tym zespołem tracą swoje umiejętności, kiedy są zachęcani do ich rozwijania.

Niemniej jednak opisywany syndrom nadal pozostaje w dużej mierze zjawiskiem tajemniczym, a nowe doniesienia dają powody do intrygujących spekulacji, jakoby sawantem miał być po części każdy z nas.

Gwiazdy wśród sawantów

Kim Peek często nazywany jest chodząca encyklopedią. Na pamięć znał kilka tysięcy książek, a ponadto miał niesamowitą wiedzę muzyczną – znał bardzo wiele utworów, potrafił przypisać je do autorów i podać datę pierwszego wykonania. Niestety cierpiał z powodu wielu zaburzeń rozwojowych, przez co w wielu czynnościach życiowym musiał wyręczać go ojciec. Jego postać zainspirowała twórców filmu Rain Men, był pierwowzorem dla postaci Raymonda Babbita, którą odegrał Dustin Hoffman.

 

 

Nie można zapomnieć również o Stephenie Wiltshire, autystycznym artyście, który potrafi narysować z pamięci całe miasto nie pomijając najmniejszych szczegółów. Wystarczy mu do tego tylko jeden lot helikopterem nad miastem.

Z kolei Leslie Lemke jest niezwykle uzdolniony muzycznie i może pochwalić się doskonałą pamięcią słuchową. Potrafi zagrać bezbłędnie tysiące utworów włącznie z tymi, które usłyszał po raz pierwszy w życiu. Cierpi na porażenie mózgowe, jest niewidomy i niedorozwinięty.

Kolejną istotną w tym temacie postacią jest Richard Wawro. Był autystycznym malarzem szkockim. Jego obrazy wykonywane z ogromną precyzją trafiały do kolekcji Margaret Thatcher czy Jana Pawła II, ponadto jego prace gościły w największych galeriach na całym świecie.

Alonso Clemons to kolejny, niezwykle utalentowany człowiek cierpiący na syndrom sawanta. Potrafi wyrzeźbić w 20 sekund wierną podobiznę zwierzęcia, które widział jedynie przez chwilę. Jego prace odznaczają się niezwykłym realizmem, zachowują szczegóły anatomiczne i właściwe proporcje. Alonso jest niepełnosprawny i obarczony zaburzeniami rozwojowymi.

Postać Daniela Tammeta została przytoczona już na początku. Warto jednak dodać, że oprócz znajomości wielu języków obcych, stworzył swój własny, który nazwał Mänti (z fińskiego "sosna"). Wydał autobiografię pt. „Urodziłem się w niebieski dzień”.

W dorobku kultury masowej znalazły się również filmy, które poruszają temat sawantyzmu. Wspomniany Rain Men zalicza się oczywiście do tej grupy, ale nie jest to przykład odosobniony. Forrest Gump to także przedstawiciel osób z zespołem sawanta, z tą różnicą, że w powieści jest określony dokładniej, w filmie pomija się ten fakt. Także w jednym z odcinków Dr Housa pojawia się postać sawanta niezwykle uzdolnionego muzycznie. Także film K-PAX opisuje historię człowieka z objawami sawantyzmu. Bohaterem jest pacjent szpitala psychiatrycznego, który dysponował niezwykłą wiedzą astrofizyczną.

Niewątpliwie tematykę sawantyzmu podejmuje również film Piękny umysł, który został oparty na historii profesora Johna Nasha.

Syndrom sawanta może zaskakiwać, jak i budzić różne inne skrajne emocje. Może też jednak zachwycać. Zapraszam do obejrzenia filmu, który ukazuje, na czym polegają „nadprzyrodzone” zdolności osób cierpiących na to schorzenie. W roli głównej opisany wyżej Stephen Wiltshire, nazywany „ludzką kamerą”:

http://www.youtube.com/watch?v=ckqDX2XpdyY

Bibliografia:

  • http://neuroskoki.info/syndrom-sawanta-niezwykle-zdolnosci-wynikiem-uposledzenia/ [dostęp:12.04.2013r.]
  • D. A. Treffert, G. L. Wallace (2002).Wyspy geniuszu. Świat Nauki, 08, s. 56-65.

Kierunek studiów: III rok filologii polskiej, specjalizacja nauczycielska O mnie: Uwielbiam jazdę na rowerze i piesze wędrówki. Nigdy nie wsiadam do pociągu bez książki, a sobotni wieczór nie może obejść się bez projekcji choćby jednego filmu (cenię np. Emira Kusturicę za jego twórczość). W mojej torebce zawszę muszę znaleźć przenośny odtwarzacz muzyki.  Zainteresowania:Literatura adresowana głównie do najmłodszych odbiorców, holocaust w literaturze (także dziecięcej), myśl pedagogiczna Janusza Korczaka oraz jego twórczość powieściowa dla dzieci. Doświadczenie zawodowe: Praktyki w Szkole Podstawowej im. Antoniego Hedy – Szarego w Radoszycach, hospitacje w Gimnazjum im. Ziętka w Katowicach. Kontakt e-mail: karolina.siek91@gmail. (...)


Pomoc psychologiczna

Studenci i Doktoranci Uniwersytetu Śląskiego mogą korzystać z bezpłatnego wsparcia psychologicznego i poradnictwa w Centrum Obsługi Studenta.

Skontaktuj się ze specjalistami w następujących obszarach:

W celu ustalenia terminu indywidualnej konsultacji psychologicznej prosimy o kontakt drogą elektroniczną lub telefonicznie.