Dysocjacja jako objaw zaburzeń dysocjacyjnych

 

Osoby, które uległy ciężkiemu wypadkowi, które przeżyły kataklizm, zamach terrorystyczny lub wyszły cało z rozbitego samolotu, często nie pamiętają momentu tragedii. Bardzo często ofiary takich zdarzeń na myśl o tym, co się wydarzyło mają w głowie czarną dziurę i poczucie odrealnienia, zupełnie tak, jakby w tym nie uczestniczyły. Takie braki w pamięci, w połączeniu z innymi objawami, świadczyć mogą o zaburzeniach dysocjacyjnych.

 

Co to jest dysocjacja?

Termin dysocjacja oznacza rozdzielenie, rozszczepienie. W psychologii stosuje się go na określenie stanu rozdzielenia pewnych funkcji, które zwykle działają wspólnie. Funkcjami tymi są świadomość, pamięć, percepcja i tożsamość. Dysocjacja to mechanizm umożliwiający nam wykonywanie kilku czynności jednocześnie, dzięki temu, że niektóre z nich wykonujemy w sposób nieświadomy, zautomatyzowany, podczas gdy koncentrujemy się na innych. Dysocjacja jest więc zwykle mechanizmem adaptacyjnym. Zdarza się jednak, że pewne nieuświadomione, często traumatyczne wydarzenia oddzielają się od pola świadomości i spychane są do nieświadomości. Mamy wtedy do czynienia z dysocjacją patologiczną.

Dysocjacja stanowi objaw zaburzeń dysocjacyjnych zakwalifikowanych do grupy zaburzeń nerwicowych. Zaburzenia dysocjacyjne to takie, które stanowią reakcję na stresujące sytuacje, przy czym wyraźne są związki czasowe pomiędzy wystąpieniem objawów a doświadczeniem trudnej sytuacji oraz nie stwierdzono schorzeń somatycznych mogących stanowić przyczynę objawu. Wśród zaburzeń dysocjacyjnych wyróżnia się między innymi: fugę dysocjacyjną, amnezję dysocjacyjną, osłupienie dysocjacyjne, trans i opętanie oraz osobowość mnogą. 

Charakterystyka zaburzeń dysocjacyjnych

W kategorii zaburzeń dysocjacyjnych mieści się kilka różnych chorób. Omówienie ich wszystkich wykracza poza ramy tego artykułu. Jednym z pośród wybranych zaburzeń, które zostanie tu opisane jest amnezja dysocjacyjna. Charakteryzuje się ona częściową lub całkowitą amnezją w zakresie ostatnich wydarzeń lub sytuacji stanowiących źródło stresu lub urazu. Zapominaniu ulegają treści autobiograficzne, a więc osoba nie może przypomnieć sobie sytuacji i zdarzeń dotyczących niej samej.

Innym zaburzeniem z tej kategorii jest fuga dysocjacyjna. Cechą charakterystyczną fugi dysocjacyjnej jest to, iż osoba wyrusza w podróże odległe od jej miejsca zamieszkania i pracy w nieoczekiwanych momentach. Podróże te są zwykle całkiem dobrze zorganizowane. Nie byłoby w tym jeszcze nic nadzwyczajnego, gdyby nie druga, bardzo istotna kwestia – osoba częściowo lub zupełnie nie pamięta swojej podróży. Fuga dysocjacyjna jest szczególnym rodzajem amnezji dysocjacyjnej.

Osłupienie dysocjacyjne to z kolei zaburzenie polegające na nagłym, krótkotrwałym zaprzestaniu reagowania na bodźce zewnętrzne. Przyczyną osłupienia jest doświadczenie trudnej, traumatycznej, stresującej sytuacji. Osoba w stanie osłupienia dysocjacyjnego zastyga w bezruchu, przestaje reagować na takie bodźce jak światło, dźwięki czy dotyk.

Dysocjacyjne zaburzenia osobowości

Szczególną odmianą zaburzeń dysocjacyjnych są dysocjacyjne zaburzenia tożsamości, nazywane również osobowością mnogą lub wieloraką. Osoba cierpiąca na ten rodzaj zaburzeń objawia przynajmniej dwa kompletne systemy tożsamości. Każdy z tych systemów cechuje się odmiennymi procesami emocjonalnymi i poznawczymi, tworzącymi wspólnie jedną osobowość. Przejścia z jednej do drugiej tożsamości zajmować mogą od kilku minut do kilku lat.

Jak to wygląda w praktyce? Osoba chorująca na dysocjacyjne zaburzenia tożsamości posiada osobowość gospodarza, czyli swoją osobowość pierwotną oraz jedną bądź kilka innych tożsamości. Te inne tożsamości są zwykle zupełnie różne od pierwotnej. W pozostałych tożsamościach ujawniają się zwykle te potrzeby i emocje, które osoba tłumi w osobowości gospodarza. Interesujące jest to, że pozostałe tożsamości wiedzą o sobie nawzajem i wiedzą o tożsamości gospodarza, jedynie ta ostatnia nic nie wie o pozostałych.

Osoby, u których diagnozuje się osobowość wieloraką skarżą się często na luki pamięci. Wyobraźmy sobie na przykład, że kiedy wracaliśmy z pracy, zatankowaliśmy nasz samochód do pełna. Po powrocie do domu nie używaliśmy samochodu. Następnego dnia, kiedy odpalamy rano auto dostrzegamy, że bak jest prawie pusty. Jak to możliwe? Nikt inny nie jeździł naszym samochodem, nie możemy sobie przypomnieć, żebyśmy wieczorem gdzieś wychodzili. Sytuacja niemożliwa, prawda? A jednak w przypadku osób z osobowością mnogą, tego typu sytuacje wcale nie należą do rzadkości. Często sprawa wyjaśnia się podczas sesji hipnotycznych, kiedy to okazuje się, że na terapię zgłosiła się dziś zupełnie inna osoba. W momencie przejścia do innej tożsamości zmienia się nie tylko zachowanie, ale często także imię i ton głosu.

Przyczyny zaburzeń dysocjacyjnych

Zaburzenia dysocjacyjne zakwalifikowane zostały do grupy zaburzeń nerwicowych, lękowych. Za ich źródło uznaje się traumatyczne, wysoce stresujące wydarzenia życiowe, które jednostka nieświadomie zaczyna wypierać ze swojej świadomości. W ten sposób dochodzi do rozszczepienia funkcji psychicznych. Zaburzenia dysocjacyjne można więc uznać za pewne mechanizmy obronne uruchamiające się w odpowiedzi na ciężki stres.

Podsumowanie

Człowiek w zderzeniu z bardzo trudną, traumatyczną sytuacją zareagować może na wiele różnych sposobów. Jednym z nich jest próba wyparcia ze świadomości tego, co się wydarzyło. W związku z takim wyparciem pojawić się mogą zaniki pamięci, obejmujące nie tylko to wydarzenie (jak w przypadku amnezji lub fugi dysocjacyjnej), ale także całe sfery życia. Zaburzenia dysocjacyjne wywołać mogą nie tylko wydarzenia mające miejsce w nieodległej przeszłości, ale również - jak to ma miejsce w osobowości wielorakiej – traumatyczne wydarzenia z dzieciństwa. Zaburzeń z tej grupy nie rozpoznaje się często i w dalszym ciągu za mało jest dokładnych badań na ten temat. Niewiele wiadomo również o leczeniu tego typu zaburzeń.

Bibliografia:

  1. Carson R., Buther J., Mineka S. Psychologia zaburzeń. Tom 1, GWP 2003
  2. Międzynarodowa Klasyfikacja Chorób i Problemów Zdrowotnych ICD – 10 

​​

Materiał powstał w ramach realizacji projektu „Co Nas Spina? - Kampania na rzecz ochrony zdrowia psychicznego” (III edycja) dotowanego przez Zarząd Województwa Śląskiego.

Więcej informacji o kampanii na stronie: www.wiecjestem.us.edu.pl/co-nas-spina

 

ORGANIZATORZY KAMPANII:

Kontakt e-mail: michalina.knopp@gmail.com Kierunek studiów: Psychologia, rok IV, specjalizacja kiliniczna człowieka dorosłego i sądowa Studentka psychologii, obecnie uczestniczka szkolenia z zakresu hazardu i innych uzależnień behawioralnych. Wielka fanka czekolady i dobrych książek.  Zainteresowania: Psychologia zeznań świadków, komunikacja interpersonalna (w szczególności mowa ciała), neuropsychologia. (...)


Pomoc psychologiczna

Studenci i Doktoranci Uniwersytetu Śląskiego mogą korzystać z bezpłatnego wsparcia psychologicznego i poradnictwa w Centrum Obsługi Studenta.

Skontaktuj się ze specjalistami w następujących obszarach:

W celu ustalenia terminu indywidualnej konsultacji psychologicznej prosimy o kontakt drogą elektroniczną lub telefonicznie.