Omamy – znaczenie i sens objawów

 

 

Czy przyśniło ci się kiedyś coś tak realnego, że po przebudzeniu nie wiedziałeś, czy to zdarzyło się naprawdę, czy było tylko marzeniem sennym? A może zdarzyło ci się kiedyś tak dalece uciec w świat wyobraźni, że zapomniałeś o tym, co dzieje się na jawie? Sytuacje, ludzie wokół, dźwięki, zapachy i obrazy wydawały się tak abstrakcyjne, jakby były snem? Mózg ludzki jest strukturą zdolną do takich oszustw. Jednym z nich są omamy, które stanowić mogą objaw różnych chorób i zaburzeń.

Charakterystyka

Omamy znane także jako halucynacje, to zaburzenia świadomości polegające na tym, że do ich wywołania niepotrzebny jest obiekt. Są to pewnego rodzaju spostrzeżenia zmysłowe, a jedynym problemem jest to, że w rzeczywistości nie istnieje obiekt, który spostrzegamy. Ważne jest jednak podkreślenie, że dla osoby doznającej omamów, są one całkowicie realne, pochodzą z określonych zmysłów. Aby móc mówić o omamach, należy również upewnić się, iż nie stanowią one zniekształcenia istniejących obiektywnie bodźców zewnętrznych, a więc są czymś innym niż zwidy.

Halucynacje należą do grupy objawów pozytywnych, co oznacza, że są one aktywnie wytwarzane w umyśle jednostki. Nie są to jednak objawy pozytywne w tym znaczeniu, że dobre dla osoby chorej. Wśród objawów pozytywnych oprócz halucynacji wymienia się także urojenia, ekscentryczne zachowania i nieuporządkowane wypowiedzi. Z kolei objawy negatywne to wszelkiego rodzaju deficyty funkcjonowania psychicznego, takie jak apatia, spłycenie emocji czy ograniczenie kontaktów z innymi ludźmi.

Rodzaje omamów

Ze względu na zmysły odbierające bodźce zewnętrzne, wyróżnia się następujące rodzaje halucynacji:

  • Halucynacje wzrokowe
  • Halucynacje słuchowe
  • Halucynacje węchowe
  • Halucynacje smakowe
  • Halucynacje czuciowe (dotykowe)

O halucynacjach wzrokowych mówimy wtedy, gdy osoba doświadcza poczucia, że widzi sceny, obrazy bądź przedmioty, które w rzeczywistości nie istnieją. Kojarzycie bajkę „Alicja w Krainie Czarów”, w której głównej bohaterce przyśniło się, że wpadła do króliczej nory i widziała tam cuda i dziwy? Sen Alicji był tak realny, że po przebudzeniu nie miała pewności, czy rzeczywiście jej się to wszystko przyśniło. Podobnie jest w przypadku omamów wzrokowych – obraz widziany jest tak wyraźnie, jakby na naszych oczach faktycznie rozgrywała się ta scena. Osoba doświadczająca omamów wzrokowych jest w stanie ze szczegółami opisać to, co widzi, będąc jednocześnie w pełni przekonana, że widzi to naprawdę.

W przypadku omamów słuchowych mamy do czynienia z zaburzeniami spostrzegania z zakresu narządów słuchu. Mogą one być doznawane na dwóch poziomach: elementarnym – w postaci prostych dźwięków np. gwizdów, stukania oraz złożonych – echo myśli, głosy komentujące, dialogi. Halucynacje słuchowe są najczęściej występującą odmianą omamów.

Halucynacje węchowe mają miejsce wtedy, gdy osoba czuje intensywne, najczęściej nieprzyjemne zapachy, którym dodatkowo towarzyszy często stan euforii. Omamy smakowe natomiast to odczuwanie przez osobę zmian w zakresie zmysłu smaku, objawiających się rozpoznawaniem w pokarmach substancji chemicznych. Te dwa rodzaje omamów – smakowe i węchowe, występują stosunkowo rzadko i wiedza o nich nie jest jeszcze dostatecznie pogłębiona.

Omamy czuciowe (dotykowe) polegają na tym, iż osoba ich doświadczająca, ma fałszywe wrażenie dotyku, ciepła bądź zimna. Może też wydawać jej się, iż na lub pod jej skórą pełzają owady, a także, iż jej organy wewnętrzne przemieszczają się.

Omówiony wcześniej podział, nie jest jedyną klasyfikacją halucynacji. Można je także podzielić na:

  • Omamy (halucynacje)
  • Omamy rzekome (pseudohalucynacje)
  • Halucynoidy

Omamy zdefiniowane zostały w pierwszej części artykułu. Pseudohalucynacje, to objawy zbliżone do halucynacji – tak jak w przypadku omamów, do powstania określonych wrażeń zmysłowych nie jest potrzebna obecność bodźca. Zasadnicza różnica pomiędzy halucynacjami a omamami rzekomymi polega na tym, że w przypadku tych drugich, wrażenia nie są odbierane przy pomocy określonych zmysłów, a tworzone są wewnątrz jednostki – w wyobraźni. Halucynoidy z kolei, to wrażenia, które tak jak w poprzednich przypadkach powstają bez udziału bodźca, mogą być odbierane przez zmysły lub wytwarzane w wyobraźni, a tym, co odróżnia je od pozostałych typów jest fakt, iż osoba ich doświadczająca jest wobec nich krytyczna. W przypadku halucynoidów osoba ma świadomość, iż to co spostrzega jest objawem choroby i nie dzieje się naprawdę. 

Choroby i zaburzenia psychiczne, w których występują omamy

Wiemy już, czym są omamy i jakie są ich rodzaje, pytanie zatem, jakie choroby mogą zwiastować? Najczęściej halucynacje występują w przypadku schizofrenii, należącej do grupy zaburzeń psychotycznych. Osoby cierpiące na schizofrenię, najczęściej doświadczają omamów słuchowych w postaci echa myśli, głosów kontrolujących i dialogów. Pacjenci schizofreniczni mają wrażenie, że słyszą swoje myśli, a także, że ktoś kontroluje ich zachowanie poprzez nakazywanie określonych działań.

Schizofrenia nie jest jedynym zaburzeniem, w którym pacjent może doświadczać omamów. Mogą one pojawiać się także w przypadku organicznych zaburzeń psychicznych i chorobie afektywnej dwubiegunowej pojawić się mogą tego typu objawy wytwórcze. Halucynacje wystąpić mogą również w stanach po spożyciu substancji psychoaktywnych – narkotyków lub alkoholu. Pojawienie się omamów jest możliwe również w przypadku bardzo silnych przeżyć emocjonalnych.

Podsumowanie

Każdemu z nas zdarzyło się zapewne śnić na jawie lub podczas snu stać się na chwilę Alicją przemierzającą Krainę Czarów. Większości na pewno nie raz zdarzyła się chwila dezorientacji, w której zastanawialiśmy się, czy to, co stało się przed chwilą w naszym umyśle, wydarzyło się również w umysłach innych osób. Wszystko jest w porządku, tak długo, jak długo jesteśmy w stanie oddzielić rzeczywistość od wyobrażeń. Omamy, mimo iż zaliczane do objawów pozytywnych, nie są dobry sygnałem dla osoby ich doświadczającej. Występowanie halucynacji świadczyć może o poważnych zaburzeniach psychicznych i wymaga bezzwłocznej konsultacji ze specjalistą.

Bibliografia:

  1. Cierpiałkowska L., Psychopatologia, SCHOLAR, 2007
  2. Międzynarodowa Klasyfikacja Chorób i Problemów Zdrowotnych ICD – 10

​​

Materiał powstał w ramach realizacji projektu „Co Nas Spina? - Kampania na rzecz ochrony zdrowia psychicznego” (III edycja) dotowanego przez Zarząd Województwa Śląskiego.

Więcej informacji o kampanii na stronie: www.wiecjestem.us.edu.pl/co-nas-spina

 

ORGANIZATORZY KAMPANII:

Kontakt e-mail: michalina.knopp@gmail.com Kierunek studiów: Psychologia, rok IV, specjalizacja kiliniczna człowieka dorosłego i sądowa Studentka psychologii, obecnie uczestniczka szkolenia z zakresu hazardu i innych uzależnień behawioralnych. Wielka fanka czekolady i dobrych książek.  Zainteresowania: Psychologia zeznań świadków, komunikacja interpersonalna (w szczególności mowa ciała), neuropsychologia. (...)


Pomoc psychologiczna

Studenci i Doktoranci Uniwersytetu Śląskiego mogą korzystać z bezpłatnego wsparcia psychologicznego i poradnictwa w Centrum Obsługi Studenta.

Skontaktuj się ze specjalistami w następujących obszarach:

W celu ustalenia terminu indywidualnej konsultacji psychologicznej prosimy o kontakt drogą elektroniczną lub telefonicznie.