Roszczeniowa postawa rodziców wobec nauczycieli i szkoły

Rodzice narzekają na nauczycieli, nauczyciele na rodziców. Faktem jest, iż jest problem z komunikacją pomiędzy tymi osobami, które dla dobra dziecka powinny się z sobą porozumiewać. Dzisiaj parę słów o postawie roszczeniowej rodziców wobec szkoły.

Rodzina i szkoła

Dwa podstawowe środowiska wychowawcze, liczące się w sposób istotny w życiu dzieci i młodzieży. Są zazwyczaj terenem rozlicznych oddziaływań, mających decydujący wpływ na rozwój umysłowy i społeczny dziecka. Dostarczają przeżyć i doświadczeń, do których na ogół z przyjemnością wraca się chętnie myślami. To w nich najczęściej i w największym zakresie odbywa się proces socjalizacji jednostki. By rozwój dziecka przebiegał harmonijnie, niezbędna jest współpraca zarówno nauczycieli jak i rodziców. Jedna komórka społeczna, nie może podważać norm i wartości prezentowanych i przekazywanych przez drugą. Współpraca powinna przebiegać harmonijnie, by dziecko- obiekt oddziaływań zarówno jednej jak i drugiej komórki społecznej- mogło wynieść z nich jak najwięcej.

Na początku drogi rozwoju każdego człowieka stoi dom rodzinny, który jest pierwszym środowiskiem, odgrywającym najważniejszą rolę w rozwoju osobowości dziecka. To rodzice zapewniają dziecku zaspokojenie podstawowych potrzeb i umożliwiają nabywanie różnorodnych doświadczeń, przekazują i uczą norm i wartości.(1) Sposób wychowania dziecka przez rodziców ma często charakter nieświadomego przekazywania wiedzy o otaczającym świecie wraz z wartościowaniem go i preferowaniem wzorów zachowania, jakie obowiązują w danym kręgu kulturowym. W szkole zaś dziecko uczy się, przyswaja i rozumie wiedzę o otaczającym go świecie. W działalności dydaktyczno – wychowawczej stawia się za cel wielostronny rozwój uczniów, przede wszystkim zaś przejawia troskę o przygotowanie dzieci i młodzieży do społecznego uczestnictwa, należytego wykonywania pracy zawodowej i aktywnego udziału w życiu kulturalnym. Szkoła oddziałuje nie tylko na intelekt uczniów- stara się również zakorzenić w nich wartości dnia codziennego, jak: profilaktyka, zdrowe odżywanie, rozsądne spędzanie czasu wolnego.(2) To właśnie szkoła, niejednokrotnie częściej niż dom rodzinny, ma możliwość zaobserwowania pierwszych niepokojących symptomów w zachowaniu dziecka.

Współpraca szkoły z rodzicami a bariery komunikacyjne

To po stronie szkoły leży odpowiedzialność za właściwie rozwijaną współpracę z rodziną ucznia. Rodzice natomiast mają obowiązek ułatwić i dopomóc szkole w należytym wywiązywaniu się z realizacji jej zadań wychowawczych. Niestety w rzeczywistości rodzice niejednokrotnie wysuwają wobec szkoły żądania nie do spełnienia. Szkoła w swej funkcji wychowawczej ma wspierać rodziców w wychowaniu przez nich dziecka, (2) nie zaś jak wielu rodziców tego wymaga /żąda/ oczekuje, wyręczać ich w realizacji tego obowiązku. Współpraca rodzic-dziecko-nauczyciel oraz wspólny dialog pomiędzy tymi jednostkami jest niezbędny do tego, by sprawnie przebiegał nie tylko proces wychowania i nauczania, ale również przepływ informacji na temat sytuacji rodzinnej dziecka, problemów wychowanych, postępów w nauce oraz możliwości ucznia. Niejednokrotnie przeprowadzane już badania wykazały, że komunikowanie się rodziców i nauczycieli jest nie tylko problematyczne, co wręcz niechętnie postrzegane przez obie strony. Powstałe bariery komunikacyjne pomiędzy tymi dwoma grupami negatywnie odbijają się nie tylko na dziecku, ale również na całej społeczności szkolnej. Prof. Tillmann w swych badaniach dotyczących opinii rodziców na temat reform oświatowych (szkolnych) oraz stosunku władz regionalnych (krajów związkowych) do postaw rodziców, wykazał, że 1. Rodziców mniej obchodzi los nauczycieli czy samej placówki, bowiem nie uważają, by musieli się o to troszczyć; 2. O ile w stosunku do nauczycieli wczesnoszkolnych rodzice wyrażają postawy bardzo silnego wsparcia, o tyle im ich dziecko znajduje się w wyższych klasach, tym mniej spośród nich przychodzi do szkoły, do wychowawcy czy innych nauczycieli, by zweryfikować swoją wiedzę na temat własnego dziecka. 3. Im starsze jest dziecko w szkole, tym jego rodzice są bardziej roszczeniowi w stosunku do osób zarządzających tą placówką; 4. Rodzice oczekują od nauczycieli, by zmniejszali wymagania wobec ich dzieci oraz by byli mniej restrykcyjni w ocenie ich osiągnięć.(3)

Również nauczyciele często wskazują, że jedną z ważniejszych barier komunikacyjnych utrudniającą współpracę na gruncie rodzic - szkoła jest roszczeniowa postawa rodziców wobec placówki i pracujących w niej nauczycieli. Czymże właściwe ona jest i czym się charakteryzuje? Już samo słowo: roszczenie zakłada, że ten ktoś ma prawo rościć, czyli domagać się swoich praw od kogoś, w tym przypadku nauczycieli i szkoły.[4]

Postawa Roszczeniowa

Generalnie postawa roszczeniowa charakteryzuje się wysokim poziomem oczekiwań wobec drugiej strony. Często wymagania jednostki roszczeniowej są nieadekwatne do otaczającej ją rzeczywistości. Taka osoba komunikuje w różny sposób, często agresywny, że czegoś chce, czegoś się domaga, wysuwa werbalnie lub pozawerbalnie swoje roszczenia, a jej ton i pretensje wydają się nieuzasadnione. Kontakt z taką osobą jest trudny, ponieważ często jawi się jako nieobliczalna, a my przecież mamy naturalną skłonność do postępowania w znanych nam ramach.[5] Warto wspomnieć również, iż roszczeniowy rodzic z początku może wzbudzać sympatię - jest żywo zaangażowany w życie szkoły/ klasy, interesuję się postępami w nauce swojego dziecka, stara się pomóc i nawiązać współprace. Niestety wraz z upływającym czasem coraz usilniej stara się, by ta relacja była jak najlepsza. Idealizuje nauczyciela, bądź często przypisuje mu nadzwyczajne umiejętności. Gotów jest zwracać się do niego z najmniejszymi swoimi problemami. Chętnie słucha rad, ale - albo z nich nie korzysta albo uznaje za nieskuteczne i przychodzi po nowe (tak jak dziecko, które zepsuto jedną zabawkę i domaga się następnej). Jego oczekiwania wobec nauczyciela rosną bardzo szybko i często są mało realistyczne. Całą odpowiedzialność za swoje trudności próbuje przerzucić na wychowawcę. Jego uzależnienie od porad może być tak silne, że gotów jest naruszać prywatny czas nauczyciela (chce zostawać długo po zebraniach, dzwoni do domu). 

Z biegiem czasu zaczyna on uważać, że nauczyciel nie wywiązuje się ze swojego zadania, że zamiast zająć się jego dzieckiem i jego problemami, poświęca temu stanowczo za mało czasu/ uwagi/ chęci. Nie jest on w stanie sobie uświadomić tego, iż wychowawca klasy nie ma tylko jednego dziecka pod opieką, lecz często ma ich aż trzydzieścioro.[6].Taki typ roszczeniowego rodzica można umownie podzielić na: świadomego i nieświadomego „roszczeniowca”.[7]

Świadoma i nieuświadomiona roszczeniowa postawa

Świadoma postawa roszczeniowa - Taka postawa - „chcę”, oczekuję - może być wynikiem wielu aspektów świadomości i precyzyjności racjonalnych potrzeb, znajomości rynku, czy wiedzy o konkurencji. Rodzic korzysta z wiedzy jaką posiada i wymaga od nauczyciela dostosowania się do niej. Niejednokrotnie żądania jak i wiedza nie odpowiadają współczesnym, polskim realiom. Często taka roszczeniowa postawa charakteryzuje ludzi o wysokiej samoocenie, bądź nawet zawyżonym poczuciu własnej wartości, może być np. wynikiem wysoko zajmowanej pozycji w strukturze. Rodzic nie tyko chce, ale również wymaga. W niektórych wypadkach uważa, że skoro szkoła jest utrzymywana z państwowych funduszy, powinna dostosowywać się do oczekiwań i wymagań rodziców. Wraz z świadomą roszczeniową postawą występuję często egoizm.

Nieświadoma postawa roszczeniowa[7] - U osoby nieświadomej swoich potrzeb, postawa roszczeniowa może być frustrującą reakcją na zmianę, permanentnym problemem z osiąganiem swoich celów, bądź samą nieświadomością potrzeb, „czegoś chcę bo wypada, ale nie wiem czego”, może być też obawą przed podjęciem decyzji, wyrazem niechęci do współpracy. Nierealne żądania mogą być wynikiem funkcjonowania w odrealnionej rzeczywistości. Obecna sytuacja jest nie do zaakceptowania przez jednostkę, więc postawa roszczeniowa będzie wyrazem jej oporu przed zmianą. Często również dla rodzica ogromnym stresem jest samo wezwanie go do szkoły. Nie jest on nastawiony na dialog z nauczycielem i zainteresowany rozwiązaniem problemu, lecz skupiony jest na manipulacji nauczycielem (często nieświadomej), która ma spowodować odwrócenie sytuacji, w której się znalazł (np. skoro nauczyciel uważa, że moje dziecko jest niegrzeczne - poległem jako rodzic - uświadomię mu, iż to jego wina i tego jakie metody pracy stosuje. W rezultacie opiekun podnosi ponownie swoje poczucie własnej wartości).

Jak pracować z roszczeniowym rodzicem?

Niezwykle trudno jest pracować z roszczeniowym rodzicem, gdyż wymaga od nas nie tylko ogromnej siły psychicznej, ale również rozwagi i opanowania. Emocje, jak wiadomo, są złym doradcą, a uleganie im podczas pracy z roszczeniowym rodzicem tylko pogorszy sprawę.[3]

To nauczyciel musi wykazać się w tym przypadku większą wiedzą i dystansem. Pokazać opiekunowi, że ma on wpływ na przebieg wydarzeń, ponieważ wspólny jest cel nauczyciela i rodzica – dobro dziecka.[6] Nauczyciel powinien zachować dystans i mieć świadomość, że zachowaniem rodzica kieruje pragnienie zrekompensowania sobie dyskomfortu, który wynika z poczucia, iż jego autorytet został nadszarpnięty. Gniew okazywany podczas spotkania jest próbą odzyskania kontroli nad sytuacją. Winą za jej utratę rodzic obarcza swojego rozmówcę – nauczyciela.[8]

Jednym ze sposobów poradzenia sobie z roszczeniową postawą rodzica jest okazanie mu zrozumienia, szacunku, zainteresowania i empatii. Krótko mówiąc, warto podbudować jego poczucie własnej wartości, żeby wspólnie rozwiązać problem. Obydwie strony mają przecież ten sam cel i w gruncie rzeczy są sprzymierzeńcami - nie wrogami.[8]

Warto pamiętać o kilku pułapkach, w jakie można wpaść podczas pracy z takim rodzicem, i jak można im zapobiec. Sama świadomość sytuacji, w jakiej się znaleźliśmy, pomoże nam przez nią w odpowiedni sposób przejść.

Pułapka dobrych rad[9] to jedna z tych, w które najczęściej zdarza się wpadać nauczycielom. Gdy rodzic roszczeniowy zgłasza się z trudnością, jest wdzięcznym odbiorcą naszych mądrości. Dawanie gotowych recept i rozwiązań rodzicowi skutkuje zazwyczaj klęską. Rodzic całą odpowiedzialność za rozwiązanie problemu przerzuca na wychowawcę. Im więcej porad daje nauczyciel, tym bardziej podtrzymuje zależność i roszczenia rodzica. Im mniej skuteczne okazują się jego porady, tym mniej kompetentny może się on czuć i tym gorliwiej szuka on nowych rozwiązań. Tak zamyka się błędne koło.

Rozwinięciem pułapki dobrych rad jest pułapka nadodpowiedzialności. Gdy Twoje „dobre rady” okazują się nieskuteczne możesz mieć ochotę „zaadoptować” rodzica z problemem i zacząć angażować się w rozwiązywanie jego życiowych kłopotów. Takie pomaganie bez jasno określonego kontraktu, może skończyć się zaniedbaniem własnego życia lub odrzuceniem rodzica na skutek narastającej, trudnej do zniesienia frustracji.

Podsumowując, jak należy pracować z roszczeniowym rodzicem?

  • należy jasno określić czas spotkań, i nie pozwalać na dzwonienie po godzinach pracy,
  • podczas rozmów skupiać się na wspólnym rozwiązywaniu problemów,
  • to rodzic powinien myśleć o rozwiązaniu problemu, rolą nauczyciela jest tylko bycie pomocnikiem,
  • bez gniewu czy zniecierpliwienia należy ograniczyć żądania rodzica,
  • należy pamiętać, że dawanie gotowych recept skutkuje zazwyczaj klęską.

Warto się porozumiewać, ponieważ na naszych błędach ucierpi nie kto inny- jak tylko dziecko.

Bibliografia

[1] Tyszka Z., Socjologia rodziny, Warszawa 1979

[2] Łobocki M.: Współdziałanie nauczycieli i rodziców w procesie wychowania, Warszawa 1985

[3]Postawy rodziców wobec szkoły http://sliwerski-pedagog.blogspot.com/2012/10/postawy-rodzicow-wobec-szkoy.html 06.01.2014 Bogdan Śliwierski

[4] Słownik Języka Polskiego, PWN, wyd. 3, 2003

[5] Christopher C., Nauczyciel- rodzic. Skuteczne porozumiewanie się, Gdańsk 2004

[6] Dzierzgowska I.: Rodzice w szkole - poradnik dla dyrektorów szkół, nauczycieli i rodziców, wyd. 3, Warszawa 2001

[7]http://www.okti.pl/sprzedaz/o-roszczeniowym-kliencie, Postawa roszczeniowa świadoma i nieświadoma, 06.01.2014

[8] Sakowska J., Szkoła dla rodziców i wychowawców cz. I, Warszawa 1999

[9] Mikulska J.(red) , Psychologia rozwiązywania problemów szkoły, Poznań 2001

[10] zdjęcie pobrano ze strony http://dzieciowo.pl/2013/11/skad-sie-bierze-agresja-wobec-nauczycieli.html/oceny

 

  Kontakt e-mail: camille_n@wp.pl Kierunek studiów: studia magisterskie dzienne, pedagogika,  kierunek pedagogika zdrowia, Zainteresowania: Psychologia, Pedagogika, Antropologia, Socjologia, Kryminologia, Muzyka, Mass media, zwierzęta.  Doświadczenie zawodowe: Praktyka w Profilaktyczno-Terapeutycznej świetlicy środowiskowej im św. Elżbiety w Bytomiu- Łagiewnikach Praktyka w Świetlicy szkolnej w Szkole Podstawowej nr 9 im Adama Mickiewicza w Bytomiu Praktyka w Placówce Opiekuńczo- Wychowawczej „ Bezpieczny Dom” w Bytomiu Praktyka u pedagoga szkolnego w Szkole Podstawkowej nr 38 im Jana III Sobieskiego w Bytom- Sucha Góra Inne informacje o autorze: Studentka pedagogiki, obserwatorka zmian w społeczeństwie, z zaciekawienia zgłębiająca antropologię i kryminalistykę, poruszająca czasem konserwatywne tematy. (...)


Pomoc psychologiczna

Studenci i Doktoranci Uniwersytetu Śląskiego mogą korzystać z bezpłatnego wsparcia psychologicznego i poradnictwa w Centrum Obsługi Studenta.

Skontaktuj się ze specjalistami w następujących obszarach:

W celu ustalenia terminu indywidualnej konsultacji psychologicznej prosimy o kontakt drogą elektroniczną lub telefonicznie.